اگر می خواهید بدانید عدد طبیبعی مورد نظر شما عدد اول(عدد اول عددی است که غیر خودش و یک مقسوم علیه دیگری نداشته باشد.) است یا مرکب . به لینک زیر مراجعه کرده عدد مورد نظرتان را در قسمت Number to Check یاداشت کنید و سپس روی کلید پایین کلیک کنید اگر is prime.نوشته شود یعنی آن عدد اول است در غیر این صورت یک عامل آن نوشته می شودچون سایت جالبی است توصیه می کنم یک بار هم که شده به آن  سر  بزنید .

تست عدد اول 

فعالیت صفحه ۲ کتاب ریاضی سال سوم راهنمایی یکی از فعالیت هایی است که در قسمت بعدی کار برد دارد. اما متاسفانه خیلی خلاصه بیان شده است.  اگر این فعالیت به این صورت ارائه می شد بهتر بود:

?  مجموعه مضرب هاي طبيعي عدد ۳ را بنويسيد سپس مشخص کنید که هر کدام از مضرب های عدد ۳ مرکب است یا اول؟

• مضرب هاي عدد ۳را تا كجا می توانید ادامه دهید.    ................
• بیستمین مضرب عدد ۳چند است؟                        ................       
•  این عدد مرکب است یا اول؟                                 ................
• چهل و سومین مضرب عدد ۳ چند است؟                .................      
• این عدد مرکب است یا اول؟                                 .................
•  بقيه مضرب های عدد ۳  اول هستند يا مركب؟        .................
• دلیل خود را  بگویید.  .........................................................................
• عدد 3 مركب است يا اول؟                      ™ مرکب                   ™ اول
• تمام مضرب هاي عدد ۳ مركب هستند.     ™ بله                       ™ خیر
• كدام مضرب های عدد ۳  اول و كدام مركب هستند؟         ...................

?  مجموعه مضرب هاي طبيعي عدد ۴  را بنويسيد سپس مشخص کنید که هر کدام از مضرب های عدد ۴ مرکب است یا اول؟

• مضرب هاي عدد ۴ را تا كجا می توانید ادامه دهید.    .................
• بیستمین مضرب عدد ۴ چند است؟                        .................        
• این عدد مرکب است یا اول؟                                 .................
• چهل و سومین مضرب عدد ۴ چند است؟                ................. 
• این عدد مرکب است یا اول؟                                 .................
• بقيه مضرب های عدد ۴  اول هستند يا مركب؟         ..................
• دلیل خود را بگویید.               ................................................
• عدد ۴مركب است يا اول؟                           ™ مرکب                 ™ اول
• تمام مضرب هاي عدد ۴ مركب هستند.         ™ بله                     ™ خیر
• كدام مضرب های عدد ۴   اول و كدام مركب هستند؟   ..........................

?  با توجه به فعالیتی که انجام دادید به سوالات زیر پاسخ دهید.

• اگر عددی مرکب باشد تمام مضرب های آن مرکب است.                                                ™ درست                 ™ نادرست
• اگر عددی اول باشد کدام مضرب آن عدد اول است؟          ........................
• آيا مي توان گفت همه ي مضرب هاي يك عدد،  مركب اند؟ با توجه به مطالب بالا توضيح كاملي بنويسيد.

 

 

با توجه به مطالبی که در این فعالیت حل کردید:

الف) جمله های داخل کادرهای سمت چپ و راست را کامل کنید.

ب) عددهای وسط را به کادر مربوط وصل کنید

 

 

(قرار بود این مطلب را در مهرماه بنویسم تا همزمان با شروع تدریس همکاران، مطلب موضوعیت داشته باشد. اما چون بیم فراموشی می رفت آن را درج کردم. امیدوارم در شروع سال تحصیلی به کار آید)

داشتم کتاب "کارگاه حل مساله" آقای دکتر "یحیی تابش" را نگاه می کردم که دیدم در بخش "الگوریتم غربال اراتستن" مطلب را طوری بیان کرده اند که مشابه با کتاب درسی سال سوم، ‌دانش آموز و معلم به اشتباه می افتند و اهمیت این الگوریتم را متوجه نمی شوند!

تقریبا از اکثر معلمان سال سوم که روش تدریس الگوریتم غربال را می پرسم، جوابی مانند زیر می شنوم:

- عدد ١ را خط بزنید.
- چون عدد ٢ اول است. پس دور آن دایره می کشیم و مضارب ٢ را خط می‌زنیم.
- چون عدد اول بعدی ٣ است. پس دور آن را خط می کشیم ولی مضارب آن را خط می زنیم.
- چون عدد اول بعدی ۵ است. پس دور آن را خط کشیده و مضارب آن را خط می زنیم.
- اینکار را تا جایی ادامه می دهیم که مجذور عدد اولی که دورش خط کشیدیم در بین اعداد نباشد...
- اکنون اعداد باقیمانده اول هستند.

و بعد در جواب این سوال من غالبا متحیر می شوند که پس الگوریتم غربال، واقعا به چه دردی می خورد؟ اگر دانش آموز بلد باشد اعداد اول را و آنها را در ابتدا یافته و مضارب آنها را خط بزند، خوب از همان ابتدا دور آنها را خط می کشد و تمام! دیگر خط زدن مضارب این وسط چه نقشی دارد؟

جالب آنکه بعضی از بچه ها با این روش تدریس، می آیند اول مضارب 5 را خط می زنند و بعد مضارب 2 و بعد مضارب 7 و بعد مضارب 3 و همینطور درهم و برهم.... و متوجه این نیستند که چون اعداد اول کوچک برایشان شناخته شده است، قادر به انجام این کار بودند وگرنه اگر با اعداد اول بزرگ سرو کار داشتند، بدلیل ناشناس بودن آنها، هرگز نمی توانستند اینکار را انجام دهند.

...

نکته در اینست که این الگوریتم به صورت زیر است:

- عدد 1 را خط بزنید.
- عدد خط نزده بعدی کدام است؟  (پاسخ: 2)  دور آن را خط بکشید و به اندازه آن  (یعنی 2 تا 2 تا) بشمرید و اعداد را خط بزنید.
- عدد خط نزده بعدی کدام است؟  (پاسخ: 3)  دور آن را خط بکشید و به اندازه آن (3 تا 3 تا) بشمرید و اعداد را خط بزنید.
- عدد خط نزده بعدی؟ ............... و الی آخر
- اکنون اعدادی که خط نخورده اند اول هستند!

تفاوت این الگوریتم با قبلی در اینست که دانش آموز بدون دانستن اعداد اول و فقط با یافتن عدد خط نخورده بعدی و حذف اعداد با شمارش از آن عدد، می تواند تمام اعداد اول موجود را بیابد.

وگرنه با دانستن اعداد اول از همان ابتدا، دیگر حذف مضارب آنها ، کار زائدی بیش نیست!!

در كتاب رياضي سوم راهنمايي براي محاسبه جذر يك عدد ،روشي مطرح شده كه: بر خلاف روش مطرح شده در پايه دوم راهنمايي كه علي رغم تقريبي بودن با دليل و برهان عنوان مي شود ،حتي در راهنماي تدريس پايه سوم هم دليلي براي روش گفته شده بيان نمي شود و اين در حالي است كه در پايه سوم روش دقيقي را براي محاسبه جذر اعداد اعمال مي كنبم.

در اين قسمت سعي مي شود با دقت در روش جذر گرفتن پايه سوم راهنمايي دليل آن را بيابيم و حتي با همان ديدگاه،  نحوه محاسبه ريشه هاي سوم ،چهارم و . . . را نيز بیان کنیم.

چنانچه امکان استفاده از فایل " pdf " را داريد براي مشاهده بهتر و ذخيره مطلب

اینجا

کلیک کنید.

برای آغاز بحث جذر عدد 2231 را با تقريب كم تر از "يك" بدست می آوريم.

الف) از سمت راست دو رقم دو رقم جدا مي كنيم.

به اين ترتيب عدد 2231 در دو جزء  ديده مي شود و همين جا مي توانيم تشخيص دهيم كه جواب جذر 2231 دو رقمي است.

بنابراين وقتي جذر تقريبي 22 را  4 در نظر مي گيريم در واقع جذر تقريبي 2200 را  با تقريب كم تر از 10 و به روش قطع كردن 40 حدس زده ايم.

بنابراين :

                                             

ب) در مرحله بعد جواب بدست آمده"4" را در 2 ضرب مي كنيم"8" و بزرگترين عددي كه مي توانست در قرار بگيرد تا  حاصل              × 8  بيش تر از 631 نباشد را پيدا مي كرديم.

بنابراين معادل همين كار را در سمت چپ انجام دهيم.

يعني در واقع ما عدد 40 را دو برابر مي كنيم و بزرگترين عددي كه مي تواند به عدد80 اضافه شود تا حاصل              ×( +80 )  بيش تر از 631 نباشد را پيدا مي كنيم

         

                                  

و سرانجام با صرف نظر از رقم يكان عدد 631 و تقسيم آن بر 8 عدد داخل  را حدس مي زديم. لذا: درواقع جزء صحيح تقسيم 631 بر 80 را به عنوان رقم يكان پاسخ جذرمان پيشنهاد مي كنيم.

در نتيجه داريم:

                      

 بنابراين پاسخ جذر  با تقريب كم تر از :يك"   47=7+40 مي باشد.

اما بياييد دقت كنيم با عدد مورد نظرمان "2231" چه كرديم؟

اولا: 1600 يا 40² را از 2231 كم كرديم .

ثانيا: 7×(7+80) يا 7×(7+40×2) را نيز از 2231 كم كرديم

به عبارتي ديگر ما در مجموع  7×(7+40×2)+40²      يا

                                                              7²+(7×40)2+40²         

را از 2231 كم كرده ايم ومجموع 40و 7 جواب جذر و عدد 22 هم باقي ماند

از طرفي  7²+(7×40)2+40²بسط ²(7+40) مي باشد

به عبارت ديگر در جذر گرفتن: بسط دوجمله ایa+b)²=a²+2ab+b² )   به صورت                                  a²+(2a+b)b مورد استفاده قرار مي گيرد.

بنابر آنچه گذشت: روش مطرح شده در رياضي سوم راهنمايي براي محاسبه يك جذر جلوه اي خيره كننده از انسجام و اختصار مربع هاي دو جمله اي نهفته است.  

براي مثال وقتي جواب يك جذر 141 مي باشد،در فرايند جذر مربع 141 اينگونه از عددي كه جذز گرفته مي شود كم مي شود:

²[1+(40+100)]=141²

1²+1(140)2+²(40+100)=

1²+1(140)2+40²+40(100)2+100²=

1(1+280)+40(40+200)+100²=

درنتيجه:                1(1+280)+40(40+200)+100²=141²

يعني: در محاسبه  جذر عددي كه پاسخ جذر آن 141 مي باشد ابتدا، حاصل 100² سپش حاصل               40(40+200) و بعد حاصل 1(1+280) از آن كم مي شود و باقيمانده به جا مي ماند

حال مي خواهيم با استفاده از رابطه   a+b)²=a²+(2a+b)b ) ريشه دوم عدد 20000 را با تقريب كم تر از يك بدست آوريم

وقتي از سمت راست دو رقم دو رقم جدا مي كنيم عدد 20000 در سه جزء ديده مي شود پس حاصل جذر سه رقمي است و اولين عدد جواب در ارزش مكاني صدگان مي نشيند.

100 را دو برابر مي كنيم         200=(100)2=2a

و سعي مي كنيم مقدار b را در  2a+b)b)  حدس  بزنيم.

 

البته: به اين نكته دقت مي كنيم كه عدد درون با ارزش مكاني دهگان ظاهر خواهد شد.

بنابراين: تا اينجا جواب 140 را بدست آورده ايم و باز همين طور ادامه مي دهيم

280=(140)2=2a

و بار ديگر مي خواهيم مقدار b را در  2a+b)b)  پيدا كنيم.

عددي بعدي با ارزش يكان ظاهر خواهد شد پس داريم:

بنابراين جواب جذر 141 و باقيمانده 119 است.

............................تعميم...........................

براي ريشه سوم و ريشه چهارم و . . . نيز مي توان چنين فرايندي را طي كرد

a+b)³ = a³+3a²b+3ab²+b³  =  a³+(3a²+3ab+b²)b)

a+b)⁴ = a⁴+4a³b+6a²b²+3ab³+b⁴ = a⁴+(4a³+6a²b+3ab²+b³)b)

و . . .

مثال:ريشه سوم عدد 187643 را تا يك رقم اعشار  بدست مي آوريم.

رابطه مد نظر ما:   a³+(3a²+3ab+b²)b

چون مي خواهيم جواب تا يك رقم اعشار بدست آيد بايد (1×3) سه رقم اعشار داشته باشيم و براي رشه سوم سه رقم سه رقم جدا مي كنيم.

پس جواب ما دورقمي و داراي يك رقم اعشار خواهد بود  "دهم/يكان ،  دهگان"

ريشه سوم 187 بيش تر از 5 و كم تر از 6 است. البته 5 در ارزش مكاني دهگان خواهد نشست پس:

حال با توجه به a³+(3a²+3ab+b²)b مقادير 3a²    و    3a را محاسبه مي كنيم .۵۰=a

و سعي داريم: مقدار b را در  3a²+3ab+b²)b)  با ارزش مكاني يكان پيدا كنيم لذا:

در اين مرحله حدس زدن عدد بعدي راحت به نظر نمي رسد و بايد گزينه هايي را امتحان كرد.

ابتدا عدد 5 را قرار مي دهيم داريم:

41375=5(5²+5×150+7500)

كه 41375 از 62643 كم تر است پس با 8 امتحان مي كنيم

70112=8(8²+8×150+7500)

و اين جواب از 62643 بيشتر است در نتيجه 8 مناسب نيست و عدد 7 را قرار مي دهيم.

60193=7(7²+7×150+7500)

و 60193 از 62643 كم تر است لذا 7 عدد صحيح است.

بنابراين:

براي پيشروي در محاسبه بار ديگر مقادير 3a²    و    3a  را محاسبه مي كنيم

البته تا اينجا جواب 57 را بدست آورده ايم پس a را 57 در نظر مي گيريم.

و بايستي عدد جديد را با ارزش مكاني دهم حدس بزنيم

 

بنابراين ريشه سوم 187643 تا يك روش اعشار 2/57 مي باشد و باقيمانده نيز 752/493 مي باشد.

در ضمن با رسم شكل نيز مي توان براي نحوه محاسبه ريشه دوم و ريشه سوم اعداد به همين روش كه به كمك عبارات جبري بيان شد دست يافت.

 مناسب است به اين نكته نيز اشاره كنم كه:اگر جذر عددي مانند A را a محاسبه كرده باشیم.  " اگر  a  عددی اعشاری باشد از ممیز آن برای این بخش از امتحان جذر صرف نظر می شود" در این صورت باقيمانده اين جذر بايد كم تر از  2a+1   باشد زيرا:  

a+1)²=a²+2a+1 ) بنابراين:

  a+1)²-a²=2a+1)

و يا: در محاسبه ريشه سوم باقيمانده بايد از باقيمانده  a+1)³-a³ )  كم تر باشد

پس در محاسبه ريشه سوم باقيمانده : بايد از مجموع (سه برابر مربع جواب بدست آمده با سه برابر جواب بدست آمده و عدد  يك ) كم تر باشد