1: آیا اگر امتحانی را که صبح برگزار می شود بعدازظهر بگیریم نتیجه یکسان است؟
2: آیا اگر تاریخ امتحان را چند روز عقب بیاندازیم نتیجه یکسان است؟
3: آیا اگر در یک امتحان جای سوالات را عوض کنیم نتیجه یکسان است؟
4: آیا اگر در یک امتحان بعد از یک بار تصحیح بارم سوالات را عوض کرده و سپس دوباره تصحیح کنیم نتیجه یکسان است؟
5: آیا اگر سوالات دیگری طرح کنیم که از نظر ما کاملا با سوالات پیشین هم سطح است، امتحان دوم نتیجه یکسانی با امتحان اول دارد؟
در مطلب قبلی 5 سوال از میان سوالات زیادی که به امتحانات یکجا وارد است را ذکر کردم. در نگاهی گذرا سعی می کنم راه حل هایی برای آنها بیابیم.
1. زمان امتحان از مسائل بسیار اساسی است که گاه در دست معلم نیست. ولی فرض می گیریم که در یک نیم سال تحصیلی برای مثلا درس ریاضی در یک هفته، معلمی هم صبح و هم بعد از ظهر کلاس دارد. معلم با گرفتن 2 امتحان یکی در صبح و دیگری عصر 2 نمره ی مختلف از دانش آموز در اختیار دارد. البته نباید نادیده گرفت که کلاس قبل از ریاضی یا امتحان قبل هم می توانند تاثیر گذار باشند.
2. عقب انداختن تاریخ امتحان قطعا بر روی نتایج موثر است اما نه همیشه یکسان. کسانی که آمادگی کامل را کسب کرده اند با عقب افتادن پسرفت می کنند و آنهایی که هنوز به آمادگی نرسیده اند پیشرفت می کنند.
یکی از مواردی که بزرگان علم آموزش تاکید می کنند این است که جلسه امتحان یکی از بهترین جلسات آموزشی یک درس است. چه بسا دانش آموزی در سر جلسه تمام کنکاش خود برای رهیافت مساله را انجام دهد و میزان کمی اضطراب باعث تحریک خلاقیتش بشود. پس باید در تاریخ تعیین شده امتحان را برگزار کرد و در تاریخی دیگر هم امتحانی هم سطح گرفت.
3. ترتیب سوالات هم در برگزاری امتحان نقش خواهند داشت اما در حین امتحان امکان تغییر آنها نیست. در قبل از امتحان هم این تغییر بی اثر است زیرا برای هر شخص متفاوت است. روشی که بعضی از اساتید استفاده می کنند این است که در ابتدای جلسه از تمامی دانش آموزان می خواهند که سوالات را مرور کنند و خود استاد موارد خواسته شده در سوال را توضیح می دهد.
4. بارم سوالات بعد از تصحیح قطعا قابل تغییر نیست ولی می توان چاره ای جست. وقتی یک معلم شروع به طرح سوال برای امتحان می کند می بایستی مثلا از 5 سر فصل سوال بدهد و از هر کدام دو سوال. هر سرفصل مثلا 4 نمره را به خود اختصاص نمی دهد و بعضی کمتر و یا بیشتر اولیت دارند. البته ریز سوالات قاعدتا استاندارد سختی خاص درس مربوطه را دارد. راهبردی که وجود دارد این است که معلم سوالات را به گونه ای طرح کند که بتواند پس از تصحیح برگه ها میزان اولیت سرفصل های نزدیک به هم از نظر ارزش را عوض کند (نه بارم سوال را) به این ترتیب دو نمره برای هر شخص ثبت می شود. البته برای راحتی کار می تواند از کسر برای نمره دهی استفاده کند. یعنی به جای اینکه به یک سوال 1.25 بدهد که 2 نمره ایست ، 8 بدهد(هشت پنجم) حال اگر بارم 3 بشود باز این کسر از نمره قابل محاسبه است (مثلا با اکسل) در واقع این شانس را به دانش آموز می دهیم که اگر فصل خاصی را مسلط است در نمودار ما ظاهر شود.
با اینکه سخن بسیار شد اما مثالی می زنم. شاید در یک امتحان که از بخش های ترکیبیات و هندسه و نظریه اعداد برگزار می شود (با توجه به بخش بندی کتاب مربوطه) ما 4 را برای نظریه اعداد، 7 را برای ترکیبیات و 9 را برای هندسه در نظر بگیریم. دانش آموزی هم داریم که همیشه از این درس می افتد(از نظریه اعداد 4 از ترکیبیات 5 و از هندسه 0 می گیرد) ولی باید توجه کنیم که ماهیت مسائل هندسه خلاقیت محور است و گاه خطی از آسمان می آید و مساله حل می شود! ترکیبیات حفظیات بیشتری دارد و نظریه اعداد خطی تر و روتین تر است. حال دانش آموزی که در هندسه ضعف دارد به دلیل اینکه مسائل هندسه یا نمره کامل اند یا صفر اند معمولا صفر می گیرد. حال اگر بارم ها عوض شوند(نظریه اعداد 7 ترکیبیات 8 و هندسه 5) دانش آموز مورد نظر به راحتی بیش از نیمی از نمره را می آورد.
البته اینکه چگونه با نمرات به وجود آمده ی ثانوی برخورد کنیم بحثی است برای بعد.
5. سوالات شبیه هم از بزرگترین مشکلاتی است که آموزش ریاضی ها با آن سروکار دارند. ماهیتا مواردی که انسان یک طرف داستان باشد کمی پیچیده است. ولی می توان کارهایی هم کرد. برای مثال انتخاب دو نفر از 5 نفر با سوال 3 نفر از 7 نفر تفاوت خاصی ندارد اما مقایسه سوال اثباتی با حل کردنی و پارامتری با مقدار دار کار سختی است. تعداد کلماتی که با حروف کلمه "دارا" می توان ساخت شبیه است با کمله "ندار" اما یکی نکته دار است. در هر صورت این مورد هم جای بحث بسیار همراه با نمونه دارد.
در پایان چندی از نتایجی را که می توان گرفت ذکر می کنم:
1. در هیچ کدام از موارد ذکر شده در بالا امکان گرفتن امتحان در یک نوبت میسر نمی شود.
2. برای کم شدن اضطراب امتحان می توان از غافلگیری استفاده کرد.
3. برای کم شدن حساسیت امتحان می توان از امتحان های زیاد استفاده کرد.
4. می توان دو امتحان در اول و آخر جلسه گرفت(کوتاه) و اولی را حائز اهمیت دانست در صورتی که دومی را تصحیح کرد.
(موارد 2 و3 و4 اگر زیاد تکرار شوند عادت می گردند و تاثیر خود را از دست می دهند. در ضمن باعث خستگی و امتحان زدگی هم می شوند.)
5. اگر زمان امتحان را عقب انداختیم می توانیم از بهترین نمره کسب شده بین دو امتحان استفاده کنیم.
6. با مرور سوالات در ابتدای آزمون از شوکه شدن دانش آموز یا وقت گذاشتن بیش از حد روی سوال های خیلی مشکل جلوگیری می کنیم.
7. برای تعویض بارم سوالات می توان از نرمال کردن نمرات هر بخش استفاده کرد. جمع نرمال نمرات بخش ها هم نمودی برای مقایسه خواهد بود.
8. در مورد سوالات شبیه به هم نیز بحث بسیار است اما اگر بتوان یک قالب مشخص داشت نتیجه ی بهتری هم می توان گرفت. برای مثال قصد می کنیم که آزمون ها 3 سوال بدهیم که اولی 4 نمره دومی 3 و سومی هم 3 نمره ای باشند. در آزمون اول سوال اثباتی هم ارزی دو مجموعه است در امتحان دوم اثبات تشابه در سومی اثبات نامتناهی بودن فلان سری و ... برای سوال دوم ها در اولین آزمون دو ضلع دادیم سومی رو می خوایم امتحان بعدی دو عبارت دادیم ب م م می خوایم در سومی تعداد حالات اتفاق افتاده را داده اعضا رو می خواهیم و ...
در ادامه ی این بحث باید سراغ مثال و نتایج حاصل از کارهای عملی رفت که از اساتید خواهش می کنم نتایجی رو که امتحان کردند سر کلاس هاشون ارسال کنند که در ادامه ذکر و بررسی کنیم.
گنج آزمون ریاضی
توجه : این صفحه در وبلاگ من هر هفته تا خردادماه به روز میشود !!!!!!!!!!!
